Đang chơi bóng đá, người bệnh bị đối phương va chạm mạnh vào mặt ngoài khớp gối. Ngay sau đó, cơn đau lại xuất hiện chủ yếu ở mặt trong gối, khiến việc đi lại, xoay người hoặc đổi hướng trở nên khó chịu. Tuy nhiên, vì vẫn có thể bước đi và không nghe tiếng “bộp” khi chấn thương, nhiều người cho rằng đây chỉ là bong gân nhẹ.
Thực tế, đau mặt trong hoặc mặt ngoài gối sau va chạm có thể liên quan đến chấn thương dây chằng bên gối, bao gồm dây chằng bên trong (MCL) và dây chằng bên ngoài (LCL). Đây là nhóm tổn thương khác với đứt dây chằng chéo trước (ACL), có cơ chế, đặc điểm và hướng điều trị riêng.
1. Chấn thương dây chằng bên gối là gì?
Một tình huống thường gặp khi chơi thể thao: "Bác sĩ ơi, con tôi chơi đá bóng, bị va chạm mạnh vào mặt ngoài gối khi tranh bóng. Sau đó cháu đau phía trong gối nhưng vẫn đi lại được, cũng không nghe tiếng bộp như những trường hợp đứt dây chằng chéo trước. Vậy có phải chỉ bị bong gân nhẹ không, hay cần đi khám kỹ?"
Khớp gối có nhiều hệ thống dây chằng đảm nhiệm việc giữ vững khớp khi đứng, đi, chạy và thay đổi hướng. Ngoài dây chằng chéo trước và chéo sau nằm bên trong khớp, còn có các cấu trúc dây chằng ở hai mặt bên, giúp hạn chế tình trạng gối lệch bất thường sang hai phía.
Va chạm từ mặt ngoài gối khi chơi bóng đá có thể tạo lực khiến dây chằng bên trong gối bị căng giãn hoặc rách.
1.1. Dây chằng bên trong gối (MCL) có vai trò gì?
Dây chằng bên trong, còn gọi là Medial Collateral Ligament (MCL), nằm dọc mặt trong khớp gối, kết nối xương đùi với xương chày.
Chức năng quan trọng của MCL là chống lại lực khiến gối gập lệch vào trong, đồng thời góp phần duy trì sự ổn định khi vận động.
Dây chằng này thường bị tổn thương khi một lực tác động vào mặt ngoài gối, khiến khớp gối bị đẩy theo hướng tạo căng giãn quá mức ở phía trong.
Ví dụ, khi cầu thủ bị va chạm vào mặt ngoài đầu gối trong lúc tranh bóng, người bệnh có thể xuất hiện đau ở mặt trong, tức phía đối diện với vị trí chịu lực trực tiếp.
1.2. Dây chằng bên ngoài gối (LCL) là gì?
Dây chằng bên ngoài, hay Lateral Collateral Ligament (LCL), nằm ở phía ngoài khớp gối, nối xương đùi với xương mác.
LCL có vai trò chống lại lực làm gối lệch theo hướng ngược lại với cơ chế gây căng dây chằng bên trong.
Tổn thương LCL ít gặp hơn MCL, thường liên quan đến lực tác động làm căng phía ngoài khớp gối hoặc chấn thương phức tạp.
Một số trường hợp tổn thương LCL có thể đi kèm tổn thương các cấu trúc khác ở góc sau ngoài khớp gối, vì vậy cần được đánh giá kỹ về độ vững của khớp.
2. Chấn thương dây chằng bên gối khác gì đứt dây chằng chéo trước?
2.1. Khác biệt về cơ chế chấn thương
Chấn thương dây chằng bên thường xảy ra khi khớp gối chịu lực tác động ngang, đặc biệt trong những môn thể thao có va chạm trực tiếp.
Ngược lại, đứt dây chằng chéo trước có thể xảy ra khi người chơi đang chạy nhanh, tiếp đất sau bật nhảy hoặc đổi hướng đột ngột, khiến khớp gối chịu lực xoay và trượt bất thường.
Những tình huống gợi ý chấn thương dây chằng gồm:
-
Tổn thương MCL: Va chạm vào mặt ngoài gối, tạo lực làm căng dây chằng ở mặt trong.
-
Tổn thương LCL: Lực tác động làm căng cấu trúc dây chằng ở mặt ngoài gối.
-
Tổn thương ACL: Thường gặp khi đổi hướng, xoay gối, dừng đột ngột hoặc tiếp đất sai tư thế.
Tuy nhiên, cơ chế chấn thương có thể phức tạp và một cú va chạm mạnh có thể làm tổn thương nhiều dây chằng cùng lúc.
2.2. Ba mức độ chấn thương dây chằng bên gối
Chấn thương dây chằng bên thường được chia thành ba mức độ dựa trên tình trạng tổn thương cấu trúc và độ vững của khớp.
-
Độ 1 – Căng giãn nhẹ: Dây chằng bị tổn thương nhẹ, khớp gối vẫn tương đối vững, người bệnh thường đau khu trú tại vị trí dây chằng.
-
Độ 2 – Rách một phần: Một phần các sợi dây chằng bị rách, có thể gây đau, sưng và tăng độ lỏng khi bác sĩ kiểm tra.
-
Độ 3 – Đứt hoàn toàn: Dây chằng bị đứt hoàn toàn, khớp gối có thể mất vững rõ và cần đánh giá khả năng tổn thương phối hợp.
Ở mức độ nhẹ và trung bình, nhiều người bệnh vẫn có thể đi lại được, dù đau khi xoay người hoặc thay đổi hướng.
Do đó, việc còn bước đi bình thường hoặc không có tiếng “bộp” không đủ để loại trừ rách dây chằng.
Khám độ vững khớp gối giúp bác sĩ định hướng dây chằng bị ảnh hưởng và nghi ngờ tổn thương phối hợp.
2.3. Vì sao MCL thường có khả năng hồi phục tốt?
Dây chằng bên trong nằm ngoài khoang khớp và có đặc điểm tưới máu thuận lợi hơn dây chằng chéo trước ở một số vùng.
Nhờ vậy, nhiều trường hợp tổn thương MCL độ 1 và độ 2 có thể hồi phục tốt bằng phương pháp điều trị bảo tồn, kết hợp bảo vệ khớp và phục hồi chức năng phù hợp.
Ngay cả một số trường hợp tổn thương MCL độ 3 đơn độc cũng có thể được điều trị không phẫu thuật theo đánh giá của bác sĩ.
Tuy nhiên, tổn thương dây chằng bên ngoài hoặc tổn thương phối hợp nhiều dây chằng có thể cần hướng xử trí khác, do nguy cơ mất vững khớp cao hơn.
2.4. Bảng so sánh dây chằng MCL, LCL và ACL
| Đặc điểm | MCL | LCL | ACL |
|---|---|---|---|
| Vị trí | Mặt trong gối | Mặt ngoài gối | Bên trong khớp |
| Cơ chế thường gặp | Lực làm căng mặt trong | Lực làm căng mặt ngoài | Xoay, đổi hướng, tiếp đất |
| Vị trí đau | Thường ở mặt trong | Thường ở mặt ngoài | Có thể đau sâu trong gối |
| Sưng khớp nhanh | Không phải lúc nào cũng có | Không phải lúc nào cũng có | Có thể gặp, nhất là đứt cấp |
| Khả năng điều trị bảo tồn | Thường tốt ở tổn thương đơn độc | Tùy mức độ và tổn thương phối hợp | Tùy nhu cầu vận động và mức độ mất vững |
| Nguy cơ mất vững | Phụ thuộc mức độ rách | Cần chú ý tổn thương phối hợp | Có thể ảnh hưởng vận động xoay và đổi hướng |
Bảng trên chỉ mang tính định hướng. Việc xác định loại và mức độ chấn thương cần dựa trên thăm khám trực tiếp.
3. Bốn lầm tưởng thường gặp về chấn thương dây chằng bên gối
3.1. Không nghe tiếng “bộp”, vẫn đi lại được thì chỉ là bong gân nhẹ
Không phải mọi trường hợp rách dây chằng đều xuất hiện tiếng động rõ khi chấn thương.
Người bị tổn thương MCL hoặc LCL có thể vẫn bước đi được, đặc biệt nếu tổn thương chưa gây mất vững nghiêm trọng.
Tuy nhiên, khả năng đi lại không phản ánh đầy đủ mức độ rách dây chằng. Một số người vẫn vận động được nhưng khớp gối có thể mất ổn định khi xoay người hoặc chịu lực ngang.
3.2. Đau mặt trong gối thì phải bị va chạm ở mặt trong
Đây là điều dễ gây nhầm lẫn khi đánh giá chấn thương thể thao.
Một cú va chạm từ mặt ngoài có thể làm tăng lực căng tại dây chằng bên trong, khiến cơn đau xuất hiện ở phía đối diện vị trí bị tác động.
Vì vậy, khi thăm khám, bác sĩ thường hỏi kỹ hướng va chạm, tư thế chân và diễn tiến ngay sau chấn thương.
3.3. Rách dây chằng bên gối chắc chắn phải phẫu thuật
Không phải mọi trường hợp tổn thương dây chằng bên đều cần phẫu thuật.
Phần lớn tổn thương MCL độ 1 và độ 2 được điều trị bảo tồn với chương trình phục hồi phù hợp.
Đối với tổn thương độ 3 hoặc tổn thương phối hợp nhiều cấu trúc, bác sĩ sẽ cân nhắc mức độ mất vững, vị trí rách và nhu cầu vận động của người bệnh trước khi lựa chọn phương pháp.
3.4. Chỉ cần nghỉ ngơi, hết đau là có thể chơi thể thao trở lại
Đau giảm không đồng nghĩa dây chằng đã hồi phục hoàn toàn khả năng giữ vững khớp gối.
Sau chấn thương, người bệnh có thể còn yếu cơ, giảm khả năng giữ thăng bằng hoặc mất kiểm soát vận động khi chạy và đổi hướng.
Nếu trở lại thể thao quá sớm, khớp gối có thể tiếp tục chịu lực bất lợi, làm tăng nguy cơ tái chấn thương.
4. Bị chấn thương dây chằng bên gối nên làm gì tại nhà?
4.1. Sơ cứu trong 24–48 giờ đầu
Ngay sau chấn thương, người bệnh nên ngừng hoạt động gây đau và hạn chế những động tác khiến gối mất vững.
Các biện pháp chăm sóc ban đầu có thể bao gồm:
-
Nghỉ ngơi tương đối: Tạm ngừng chơi thể thao và giảm vận động gây đau.
-
Chườm lạnh: Chườm khoảng 15–20 phút mỗi lần, sử dụng khăn bọc túi lạnh.
-
Băng ép nhẹ: Có thể giúp hỗ trợ giảm sưng, tránh quấn quá chặt.
-
Kê cao chân: Giúp giảm sưng khi nghỉ ngơi.
Nếu không thể chịu lực lên chân, đau nhiều hoặc khớp gối mất vững rõ, cần được thăm khám sớm thay vì chỉ tự chăm sóc tại nhà.
Chườm lạnh, băng ép phù hợp và kê cao chân có thể hỗ trợ giảm đau, sưng sau chấn thương gối.
4.2. Tránh các động tác xoay và tác động ngang vào gối
Trong giai đoạn hồi phục, nên hạn chế những hoạt động tạo lực căng lên dây chằng đang tổn thương.
Đặc biệt cần tránh:
-
Chạy đổi hướng đột ngột.
-
Xoay người khi bàn chân đang cố định.
-
Tranh bóng hoặc tham gia môn thể thao đối kháng.
-
Thực hiện các bài tập khiến gối lỏng hoặc đau tăng.
Thời điểm quay lại những hoạt động này cần dựa trên mức độ tổn thương và khả năng phục hồi thực tế.
4.3. Sử dụng nẹp hỗ trợ khi có chỉ định
Một số trường hợp chấn thương dây chằng bên có thể cần sử dụng nẹp gối có bản lề để hạn chế lực tác động ngang.
Nẹp giúp bảo vệ dây chằng trong giai đoạn đầu nhưng cần được lựa chọn phù hợp với mức độ chấn thương.
Không phải người bệnh nào cũng cần nẹp, và không nên tự bất động gối kéo dài khi chưa có hướng dẫn.
4.4. Tập phục hồi sức mạnh cơ quanh gối
Khi tình trạng đau và sưng được kiểm soát, bác sĩ hoặc kỹ thuật viên phục hồi chức năng có thể hướng dẫn chương trình tập luyện phù hợp.
Các bài tập thường hướng đến:
-
Cải thiện tầm vận động khớp gối.
-
Tăng cường sức mạnh cơ đùi trước.
-
Phục hồi sức mạnh nhóm cơ đùi sau.
-
Tập kiểm soát vận động và giữ thăng bằng.
-
Tăng dần khả năng chịu lực khi đi, chạy và đổi hướng.
Cường độ tập cần được điều chỉnh theo mức độ lành dây chằng và khả năng chịu đựng của người bệnh.
4.5. Đánh giá trước khi trở lại thể thao
Trước khi quay lại bóng đá hoặc các môn thể thao có va chạm, người bệnh cần được đánh giá chức năng khớp gối.
Những yếu tố quan trọng bao gồm độ vững của khớp, sức mạnh cơ, tầm vận động và khả năng thực hiện động tác chuyên biệt.
Không nên tự quyết định quay lại thi đấu chỉ vì đã hết đau khi đi bộ bình thường.
5. Dấu hiệu chấn thương dây chằng gối cần đi khám
Người bệnh nên thăm khám chuyên khoa khi xuất hiện một hoặc nhiều dấu hiệu sau:
-
Gối có cảm giác lỏng, khuỵu hoặc trượt sang một bên.
-
Đau, sưng tăng dần thay vì cải thiện.
-
Khó gập hoặc không thể duỗi thẳng hoàn toàn gối.
-
Đau kéo dài không cải thiện sau khi giảm vận động.
-
Xuất hiện cảm giác kẹt khớp sau chấn thương.
-
Đau phối hợp ở nhiều vị trí quanh khớp gối.
-
Khó đứng, đi hoặc chịu lực lên chân bị thương.
Phục hồi sức mạnh cơ và độ vững khớp gối là yếu tố quan trọng trước khi quay lại vận động.
5.1. Những dấu hiệu cần đánh giá khẩn cấp
Sau chấn thương mạnh, nếu khớp gối biến dạng, mất vững nghiêm trọng hoặc không thể chịu lực, người bệnh cần được đánh giá sớm để loại trừ gãy xương và tổn thương nhiều cấu trúc.
Nếu bàn chân phía dưới vùng chấn thương xuất hiện lạnh, tái nhợt, tê hoặc yếu bất thường, cần đến cơ sở cấp cứu ngay vì có thể liên quan đến tổn thương mạch máu hoặc thần kinh.
5.2. Bác sĩ chẩn đoán chấn thương dây chằng bên bằng cách nào?
Bác sĩ thường bắt đầu bằng hỏi bệnh, xác định hướng lực tác động và khám độ vững của khớp gối.
Các nghiệm pháp chuyên biệt có thể giúp đánh giá khả năng tổn thương MCL, LCL và những dây chằng khác.
Khi cần, bác sĩ sẽ chỉ định X-quang để đánh giá tổn thương xương hoặc MRI để xác định mức độ rách dây chằng, sụn chêm và các cấu trúc mô mềm liên quan.
Không phải mọi trường hợp chấn thương dây chằng bên nhẹ đều bắt buộc chụp MRI ngay từ đầu.
6. Câu hỏi thường gặp về chấn thương dây chằng bên gối
6.1. Chấn thương dây chằng bên gối có cần chụp MRI không?
MRI có thể cung cấp thông tin về mức độ tổn thương dây chằng và những cấu trúc đi kèm.
Tuy nhiên, bác sĩ thường dựa trên cơ chế chấn thương và kết quả khám độ vững khớp gối để định hướng trước.
Chụp MRI được cân nhắc khi nghi ngờ rách dây chằng đáng kể, tổn thương phối hợp hoặc khi kết quả khám chưa đủ để đưa ra quyết định điều trị.
6.2. Chấn thương dây chằng bên gối bao lâu có thể chơi bóng đá trở lại?
Thời gian phục hồi phụ thuộc vào dây chằng bị tổn thương, mức độ rách, tình trạng mất vững và đáp ứng với chương trình tập luyện.
Một số trường hợp nhẹ có thể trở lại vận động sau vài tuần, trong khi tổn thương nặng hoặc phối hợp nhiều dây chằng có thể cần nhiều tháng.
Việc quay lại bóng đá cần dựa trên đánh giá sức mạnh cơ, độ vững khớp gối và khả năng thực hiện động tác chạy, xoay, đổi hướng an toàn.
Không nên tự ước lượng thời gian hoặc quay lại thi đấu khi chưa phục hồi đầy đủ chức năng khớp gối.
Lời khuyên từ Phòng khám Cơ Xương Khớp Hiệp Lợi
Chấn thương dây chằng bên gối có thể xảy ra sau một cú va chạm ngang khi chơi bóng đá hoặc những môn thể thao đối kháng. Người bệnh có thể đau mặt trong hoặc mặt ngoài gối, thậm chí vẫn đi lại được dù dây chằng đã bị rách một phần.
Điều quan trọng là không đánh giá mức độ chấn thương chỉ dựa vào việc có nghe tiếng “bộp” hay còn đi lại được hay không.
Phần lớn tổn thương MCL mức độ nhẹ và trung bình có thể hồi phục tốt bằng điều trị bảo tồn phù hợp. Tuy nhiên, tổn thương nặng hoặc phối hợp nhiều dây chằng cần được bác sĩ chuyên khoa đánh giá kỹ để lựa chọn hướng xử trí.
Nếu đau gối kéo dài, cảm giác khớp không vững hoặc khó vận động sau va chạm, người bệnh nên thăm khám để xác định đúng nguyên nhân và xây dựng kế hoạch phục hồi an toàn.
Phòng khám Cơ Xương Khớp Hiệp Lợi – Chuyên khoa Cơ Xương Khớp
-
Địa chỉ: 262/3 Luỹ Bán Bích, phường Tân Phú, TP. Hồ Chí Minh.
-
Hotline: 0962 349 329.
-
Thời gian làm việc: Thứ Hai đến Chủ Nhật: 08H00 - 19H00.
-
Website: phongkhamhieploi.vn
Bài viết cung cấp thông tin sức khỏe nhằm mục đích tham khảo, không thay thế cho chẩn đoán hoặc điều trị trực tiếp từ bác sĩ.